Kürseli İzzet Efe (İzzet Karadağlı): Köyümüzün Millî Mücadele Hatırası

Köylümüz Nazif KARADAĞLI, Aydın Ayhan’ın Kendi Yurdunda Esir Olmak: İşgal Yıllarında Balıkesir adlı kitabından bir sayfayı benimle paylaştı. Sayfanın başlığı “Kürseli İzzet Efe’nin şehit olması”ydı. Köyümüzden bir insanın Millî Mücadele’deki hikâyesini anlatan bu belgeyi, kaynaklarını da bir araya getirerek sizlerle paylaşmak istedim.[1]

Bugün köyümüzü, insanlarımızı ve hatıralarımızı bu sitede bir araya getirirken, geçmişte yaşamış köylülerimizin adlarını da yaşatmayı önemsiyorum. İzzet Efe’nin hikâyesini de bu düşünceyle kaleme aldım.

Köylümüz İzzet Efe

Köyümüzden gelen bilgiye göre İzzet Karadağlı olarak bildiğimiz bu isim, incelediğim tarihî metinlerde “Kürseli İzzet” ve “Kürseli İzzet Efe” diye anılıyor. Karadağlı adını köyümüzün hafızasındaki şekliyle koruyorum; kaynaklarda geçen adını da birlikte veriyorum.

Aydın Ayhan’ın anlattığına göre İzzet Efe, uğradığı bir haksızlık yüzünden dağa çıkmış efelerden biridir. Ayhan onu namuslu ve mert bir insan olarak tanıtır. Kepsut çevresinde bulunduğu sırada Çantayzâde Hasan Basri Bey ile Tekke Işıklar Köyü’nde buluşur. Kur’an üzerine el basarak yalnızca vatan için çalışacağına yemin eder ve onunla birlikte mücadeleye katılır.[1]

Elimizdeki sayfa, uğradığı haksızlığın ayrıntılarını anlatmıyor. Bu yüzden hayatının o dönemine ilişkin bilmediğimiz yerleri tahminlerle doldurmak istemiyorum. Ancak Millî Mücadele’deki yerini gösteren başka kayıtlar da var.

Hasan Basri Çantay’ın anlattıkları

Hasan Basri Çantay, Kara Günler ve İbret Levhaları adlı hatıralarında İzzet Efe’den doğrudan söz eder. Ona haber gönderdiğini, İzzet ve altı arkadaşıyla görüştüğünü, birlikte hareket etmek üzere anlaştıklarını anlatır. İzzet’in Kürse köyünden olduğunu da açıkça belirtir. Köyümüzün bağlılığı, bu tarihî anlatımda “Susığırlık” adıyla geçer.[2, s. 32–33]

Çantay’ın hatıralarını okuduğumuzda İzzet Efe’yi Balıkesir yolunda da görürüz. İzzet ve arkadaşları, Çantay ile Vehbi Bey’e eşlik eder; Gümüşçeşme’ye geldiklerinde geri dönerler. Çantay, Kepsut’a yeniden çekildiği dönemde de İzzet’in grubuyla köylerde dolaştığını yazar.[2, s. 36–39]

Hatıratta geçen 27 Aralık 1919 tarihi de dikkat çekicidir. Çantay, o gün Balıkesir’e silahlı olarak döndüğünü ve İzzet’in grubunun yanında olduğunu kaydeder.[2, s. 40] Köylümüzün adı, böylece yalnız son çarpışmasında değil, Millî Mücadele’nin hazırlık ve örgütlenme günlerinde de karşımıza çıkar. Zeki Çevik’in Hasan Basri Çantay üzerine hazırladığı akademik çalışma da bu birlikteliği aynı hatıralara dayanarak ele alır.[3]

Soma’dan Savaştepe’ye uzanan mücadele

1920 yılının Haziran ayında bölgedeki mücadele giderek ağırlaşır. Savaştepe Kaymakamlığının tarihçesine göre 22–28 Haziran günlerinde Soma Cephesi’nde kanlı çatışmalar yaşanır. Kuvâ-yi Milliye birlikleri, sayı ve silah bakımından üstün kuvvetler karşısında geri çekilmek zorunda kalır. Birliklerin bir kısmı Savaştepe yönüne çekilirken Beyce çevresindeki artçı çarpışmalar, Çomaklı Deresi civarında savunma hazırlığına zaman kazandırır.[4]

Bu dönemi anlatan kaynaklarda Savaştepe’nin eski adı olan Giresun ile de karşılaşırız. Yerleşimin adı 1934’te Savaştepe olarak değiştirilmiştir.[4]

İzzet Efe’nin son mücadelesi

Nazif KARADAĞLI’nın paylaştığı kitabın 234. sayfasında, Soma Cephesi’nin 28 Haziran 1920’de dağılması ve Savaştepe çevresindeki çarpışmalar anlatılır. Aydın Ayhan’ın aktarımına göre İzzet Efe, Savaştepe–Soğucak arasında geri çekilmeyi kabul etmez ve mücadeleyi sürdürür. Çatışmalar şiddetlenince ağır yaralanır; demiryolu kenarında şehit olur.[1]

Arkadaşları onu götürmeye çalışırlar. Kitapta anlatıldığına göre İzzet Efe, onlara vatanın kurtuluşu için mücadeleye devam etmelerini söyler. Son sözleri olarak aktarılan cümlenin bir bölümü şöyledir:

“Siz de alın, vatan kurtulsun…”

Bu kısa söz, anlatının en dokunaklı yeridir. İzzet Efe’nin hatırasını burada paylaşırken, onunla birlikte o zor günlerde mücadele eden bütün insanlarımızı da saygıyla anıyorum.

Bu hatırayı birlikte yaşatalım

Köyümüzün tarihini yazarken ailelerde saklanan bir belge, bir fotoğraf veya büyüklerimizden kalan bir bilgi çok şey anlatabilir. Nazif KARADAĞLI’nın paylaştığı bu sayfa da İzzet Efe’nin adını yeniden gündemimize taşıdı. Kendisine bu değerli katkısı için teşekkür ediyorum.

İzzet Efe’nin hayatına ilişkin aile belgesi, tarihli fotoğraf veya başka bir kayıt elinde bulunan köylülerimiz benimle paylaşırsa, kaynaklarını belirterek bu yazıya eklemek isterim. Böylece köyümüzün geçmişini birlikte daha iyi tanıyabilir, çocuklarımıza ve bizden sonra gelecek kuşaklara daha sağlam bir kayıt bırakabiliriz.

Kürseli İzzet Efe’yi ve Millî Mücadele’de hayatını kaybeden bütün şehitlerimizi rahmet ve saygıyla anıyorum.

Süreyya SAYIN
Belge katkısı: Nazif KARADAĞLI

Kaynakça

1. Aydın Ayhan, Kendi Yurdunda Esir Olmak: İşgal Yıllarında Balıkesir, s. 234. Nazif KARADAĞLI’nın paylaştığı “Kürseli İzzet Efe’nin şehit olması” başlıklı sayfa. Eserin 2020 baskısı: Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, Kent Arşivi Yayınları no. 20; ISBN 9786050668643. Türk Tarih Kurumu katalog kaydı. Paylaşılan sayfanın hangi baskıdan olduğu künye sayfasıyla henüz eşleştirilmemiştir.
2. Hasan Basri Çantay, Kara Günler ve İbret Levhaları. İstanbul: Ahmed Said Matbaası, 1964; s. 32–33 ve 36–40. Dijital nüsha.
3. Zeki Çevik, “Batı Anadolu’da Kuva-yı Milliyeci Bir Aydın: Hasan Basri (Çantay) Bey”. Kuva-yı Milliye’nin 90. Yılında İzmir ve Batı Anadolu: Uluslararası Sempozyum Bildirileri (6–8 Eylül 2009), yayına hazırlayan Oktay Gökdemir, II. Kitap; özellikle s. 114 ve 120, dipnot 25–28. İzmir Büyükşehir Belediyesi / APİKAM. Bildiri kitabı (PDF).
4. T.C. Savaştepe Kaymakamlığı, “İlçe Tarihi”. Soma–Savaştepe hattındaki çatışmalar ve yerleşimin eski adı için. Resmî tarihçe.
5. Türk Dili gazetesi, 25 Ocak 1933, sayı 2027. Ayhan’ın s. 234’teki 3 numaralı dipnotunda gösterdiği kaynaktır. Gazetenin asıl nüshası incelenemediğinden şehitlik anlatımı Ayhan’ın aktarımına dayanır.

Kaynaklara ilişkin kısa not

“Karadağlı” adı köyden gelen bilgiye dayanır; incelediğim tarihî metinlerde “Kürseli İzzet Efe” adı geçer. Doğum tarihi, anne ve baba adı, mezar yeri ve kendisine ait doğrulanmış bir portre henüz belirlenemedi. Kitapta 28 Haziran 1920 cephe olaylarının tarihi olarak verilir; kesin şehadet gününü ayrıca doğrulayan bir kayıt bulunmadığı için bu tarihi ölüm günü olarak yazmadım.

Çevik’in çalışması Çantay’ın hatıralarına dayanır; ayrı bir görgü tanıklığı değildir. Ayhan’ın paylaşılan sayfasındaki 2 numaralı dipnot, Çantay’ın eserinin s. 15’ine gönderme yapar; erişilen 1964 nüshasında ilgili buluşma s. 32–33’tedir. Baskılar eşleştirilmeden bu fark hakkında kesin hüküm verilemez.

Bu yazı, kaynaklara dayalı bir derlemedir. Araştırma ve çevrim içi kaynaklara erişim tarihi: 7 Ekim 2026.