Kürse Köyü Folkloru (1): Önsöz ve Köyün Tanıtımı

Önsöz

Birer tez hazırlamamız gerektiği söylendiğinde ilk aklıma gelen, derleme çalışması yapmak oldu. Bu düşüncemi bazı öğretmenlerime açtığımda, çok iyi olacağını fakat belirlediğim konularda, özellikle doğum ve çocukla ilgili konularda, kişileri konuşturmamın pek güç olduğunu söylediler. Ama benim büyük bir şansım vardı; derlemeyi kendi köyümden yapacaktım. Folklorunu derleyip aktaracağım bu çevrenin içinde yetişmiştim. Onlar beni, ben de onları çok iyi tanıyorduk. Bu bakımdan kişilerle ilişki kurup istediğim konularda bilgi almam pek güç olmadı.

Yine benim için büyük bir avantaj, araştırdığım gelenek ve göreneklerin içinde yaşıyor olmamdı. Ben de doğduğumdan beri burada anlatmaya çalıştığım töre, inanç ve geleneklerin içinde büyümüş, belki bunların çoğunu yaşamıştım. Bu nedenle ele aldığım konuya yabancı değildim. Anlattığım âdet ve inançları az çok biliyordum. Fakat hemen şunu da belirtmem gerekir ki çalışmalarım sırasında, içinde yaşadığım halde hiç haberdar olmadığım ve bana da çok ilginç gelen konularla karşılaştım. İşte içinden yetiştiğim, hatta halen içinde bulunduğum bu çevrenin halk yaşantısını — eğer olabilmişsek — az çok bir aydın gözüyle gözlemleyerek aktarmak, benim için bir bakıma hem zevkli bir iş hem de bir görevdi.

Bütün bu güzel ve olumlu yanlara karşılık beni güç duruma sokan bir engel vardı; zamanın kısıtlı olması. Bu nedenle çok arzuladığım halde, yetiştirememek endişesiyle evlenmeyle ilgili âdetlere giremedim. Daha çok inanmaya dayalı ve uygulamalı olan geleneklerle söze dayalı ürünlere yer vermeye çalıştım. Oldukça kısa olan bu süre içerisinde bu küçük çalışmayı meydana getirebildim. Küçük fakat benim için manevi değeri büyük olan bu çalışmamla engin Türk Folklor Denizi’ne bir damla katabilirsem çok mutlu olacağım.

Çalışmalarımda bana yardımları olan değerli hocalarım Haydar Deligöz ve Sabiha Gemici’ye teşekkür etmeyi bir borç bilirim.

8.7.1982

İrfan Ünsal

Kürse Köyü

Kürse Köyü, Balıkesir ili, Merkez ilçeye bağlı Yeniköy Nahiyesi’nin küçük bir köyüdür. Köy, Balıkesir— Bursa karayolunun 20. kilometresinde, şosenin 3 km doğu uzaklığındadır.

Köyde yaklaşık olarak 650—700 kişi yaşamaktadır. Köy halkının hemen tamamı Balkan Savaşları’ndan sonra Balkanlardan gelerek yerleşmiştir. Daha önceden köyün yakınlarında Yörük obalarının olduğu ve birkaç hanenin bunların çocukları olduğu söyleniyor. Köyün bulunduğu yerin eski bir yerleşim merkezi olduğu, bulunan bazı eski temel kalıntılarından anlaşılmaktadır. Hatta köyün adının da bu temellerle ilgili olarak söylenen bir efsaneden ortaya çıktığına inanılmaktadır.

Yaşlılar tarafından söylendiğine göre, köyün yerinde daha Rumlar zamanında yine bir köy ve köyün de bir kilisesi varmış. (Kilisenin yeri, köyün girişinde bir harmanlık olarak gösteriliyor. Hatta son zamanlara kadar buradan tuğla ve taş şeklinde bina temeli kalıntıları çıktığı anlatılıyor.) Köydeki Rumlardan biri kekemedir. Herkesin "kilise" dediği mabede (kiliseye) dili dönmediğinden "kürse" demektedir. O adamın kürse söyleyişi herkesin hoşuna gittiğinden o günden beri köyün adı da Kürse olarak söylenegelmektedir, denir.

Köyde, kuru tarım ve hayvancılık birlikte yapılıyor. Az da olsa her hanenin toprağı, büyük ve küçükbaş hayvanı vardır. Tarım için arazi yetersiz olduğundan hayvancılık da onun kadar önemlidir. Hayvanlardan daha çok koyun ve sığır yetiştirilir.

Köy, 3 km’lik bir karayolu ile Balıkesir—Bursa yoluna bağlıdır. Tek bir santral ile telefon bağlantısına kavuşan köyde henüz elektrik yoktur. Köyün şimdilik en büyük sorunu elektrikten yoksun oluşudur. Bir ilkokul, bir cami, bir köy kahvesi ve bir de süt mandırasına sahiptir. İçme suyu ihtiyacı YSE ve köy halkı tarafından 1967’de mevcut çeşmelerin arttırılması yoluyla sağlanmışsa da yeterli değildir. Kur’an kursu binası olarak yapılan binada zaman zaman Halk Eğitim Merkezi’nin düzenlediği gezici kurslar (biçki—dikiş, halı vs.) uygulanmaktadır. İlkokulda, halen bütün yurtta olduğu gibi Atatürk’ün 100. doğum yılı nedeniyle başlatılan okuma—yazma kursları sürmekte ve köylüler tarafından bir hayli ilgi görmektedir.

Köy folklorik değerler bakımından oldukça zengindir. Özellikle çocuklarla ilgili âdetler ve halk hekimliğiyle ilgili gelenekler canlılığını korumaktadır.

Teşekkürler

Tez çalışmamda, gerekli bilgileri toplamada bana büyük yardımları dokunan köyden bazı kişilere burada teşekkür etmeden bitirmek bana kadirbilmezlik gibi geldi. Bundan dolayı başta kardeşim Pembegül Ünsal olmak üzere Hanife Han, Hanife Tarhan, Sabriye Çoban, Ayşe Çetin, Pakize Çetin, Celali Özcan, Mustafa Taşdemir ve bana yardımları dokunan diğer kişilere teşekkür etmeyi bir borç bilirim.

Ayrıca, benden her türlü yardımlarını esirgemeyen okulumuzun eski hocalarından değerli hocam Erbuğ Gülsoy’a da çok teşekkür ederim.

İrfan Ünsal
Balıkesir Necatibey Yüksek Öğretmen Okulu
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü

4/A Sınıfı, No: 4002

Dizinin bütün bölümleri

1. Önsöz ve Köyün Tanıtımı
2. Doğum ve Çocukla İlgili Âdetler
3. Halk Hekimliği
4. Bâtıl İtikatlar ve Halk Meteorolojisi
5. Atasözleri, Alkışlar ve Kargışlar
6. Türküler, Ağıt ve Tekerlemeler
7. Efsaneler ve Bilmeceler
8. Masallar
9. Maniler ve Ramazan Manileri

Gelenek ve Görenekler sayfası