Kürse Köyü Folkloru (3): Halk Hekimliği

II. Bölüm: İnanmaya Dayalı Gelenekler

A. Halk Hekimliği

Bu bölümde, Anadolu'nun bütün eğitimden ve altyapı hizmetlerinden yoksun kalmış yörelerinde olduğu gibi, halkın çaresiz kaldığı anlarda başvurduğu veya atalardan görüp doğru mu yanlış mı olduğunu düşünmeden tedavi için kullandığı yöntemleri ve bunların birkaç hastalığa uygulanışını vermeye çalışacağım.

Burada verdiklerimin bir kısmı bugün uygulanmamakla birlikte eskiden, çok yakın yıllara kadar uygulandığını yaptığım derlemeler sırasında anlatıcılardan öğrendim.

Köy, çevreye göre bu tedavi şekilleri bakımından oldukça canlıdır. Burada vermeye çalıştığım tedavileri uygulayanlar, halk arasında “ocak” diye tabir edilen ailelerin belirli fertleridir. Bu kişiler öldüğünde, tedaviyi aileden kime öğretmişse, tedavi onun tarafından sürdürülür.

Bu tedavi şekillerine halk arasında “kocakarı ilaçları” denilmektedir.

Siyahlama

Başka bir adı da sıvazlamadır. Vücudun herhangi bir organının yamulmasına veya yerinden kaymasına (örneğin yüz felci gibi) çarpılma denilir. Çarpılma genellikle üşütmeden meydana gelir. Siyahlama, çarpılmalara karşı yapılır.

Hasta, kapının eşiği üzerine yatırılır. Sol ayakkabının tersi ile sağ taraftan başlayarak hastanın dört yanı sıvazlanır. Aynı işlem üç defa tekrarlanır. Cumartesi sabahları yapılması daha makbul görülür. Gerektiğinde birkaç hafta tekrarlanır.

Dalak Kesme

Sürekli karın şişliklerinde dalağın şiştiğine inanılır. Hastanın boynu bir bez parçası ile iyice sıkılır. Sağ kulağın arkasında iyice şişmiş olan damar ustura veya jiletle kesilir. Kesilen yer sarılarak bağlanır. Dalaktaki pis kanın, kesilen bu damardan dışarı atılarak ve karındaki şişliğin ineceğine inanılır.

Yılancık Ayırma

Herhangi bir organdaki sürekli ağrılara karşı uygulanan bir tedavi şeklidir. Ağrıyan organa Kabe’den geldiği söylenen 3 tane beyaz kıvrımlı (yılan gibi) taş ıslatılarak yapıştırılır. On dakika kadar bekletildikten sonra taşlar boşandırılır. Eski bir sarımsak dişi taşların çıkarıldığı yere sürülür. Bu tedavi Cumartesi günleri üç hafta boyunca devamlı veya üç gün art arda yapılır. Hasta kendisi olmadığında, aynı işlemler bir kağıt üzerine yapılarak hastanın ağrıyan yerlerine sürülebilir.

Bu tedavi de köyde “ocak” denilen belirli ailelerin bu işlerden anlayan kişileri tarafından yapılır. Çevredeki köylerden bu ocak ailelere tedavi için gelenler oldukça çokdur.

Köstebek İlaçlama

Bazen insanın vücudunda şişli, akıntılı yaralar oluşur. Buna “köstebek hastalığı” denilir. Köstebeklerin kazarak oluşturduğu öbeklerden alınan bir miktar toprak ıslatılarak yaraya sürülür. Ölmüş bir köstebek tırnağı yara üzerinde gezdirilerek yara hafifçe çizilir. Daha sonra bir yumurta ile yaranın üzeri sıvazlanır. Bu tedavinin belirli bir günü yoktur, istenildiği gün yapılabilir. Tedavi genellikle ocak aileler tarafından uygulanır.

Kızılyörük Tedavisi

Kızılyörük, vücutta kırmızı kabarcıklar yapan çok ateşli bir hastalıktır. Hastalık geldiğinde sıtma nöbeti gibi titreme yapar. Bu hastalığın daha çok üzüntüden kaynaklandığı söylenir. Tedavisi belirli kadın kişiler tarafından yapılır. Bunun için toprak arısından alınan bir miktar toprak, kırmızılaşan yere ıslatılarak sürülür. Suyundan da bir kısmı süzülerek hastaya içirilir. Tedavinin anında etkisini gösterdiği ve yüzde yüz tesirli olduğu söyleniyor.

Yakı Yakma

Boğazın şişerek sesin kesilmesi veya boğazın tıkanmasına iyi gelir. Bu rahatsızlığın genellikle üzüntüden kaynaklandığına inanılır. Tedavi için bir miktar hamur karılarak çanak şekline getirilir. İçine şeker şerbeti yapılır. Bir demir parçası ateşte kızdırılarak şerbetin içine sokulur. Hamur çanak, hastanın ensesine konulur. Hasta sıcaklığı hissedene kadar bu işlem sürdürülür. Daha sonra iş bitiminde hamur bozularak ve hastanın boynuna sarılır.

Telleme

Vücutta oluşan kabarcık şeklindeki yaralara karşı uygulanan bir tedavidir. Yedi ayrı renkteki bez parçası ince ince tel gibi kesilerek hayvan arabasının tekerleğindeki çamurla bulaştırılır. Daha sonra bu bez parçaları yaraların üzerine yapıştırılır. Telleme işleminin yaraları iyileştireceğine inanılır.

Çakma

Yüzde meydana gelen sulu, sarı yaralara karşı yapılan bir tedavidir. Çakmak taşları birbirine vurularak çıkan kıvılcımlar yaralar üzerine sıçratılır. Bu şekilde yaraların iyileşeceği söylenir.

Kurşun Dökme

Nazar (göz değmesi) veya çeşitli ağrılara karşı uygulanan bir yöntemdir. Belirli kişiler, özellikle yaşlı kadınlar tarafından yapılır. Bir tava içerisine bir miktar yağ konularak bir parça kurşun veya saçma dökülüp ateşte eritilir. Başka bir kap içerisine su konulur. İlaçlanılacak kişi yere uzunlamasına yatırılarak üzeri ferace ile örtülür. Eritilmiş olan kurşun, sıra ile önce hastanın başı üzerinde üç defa, karnı üzerinde üç defa, bacakları üzerinde üç defa ve ayakları üzerinde bir defa suyun içerisine akıtılır. Ayrıca işlem bitirildikten sonra, suya bir parça ekmek batırılarak bir köpeğin üzerine atılır. Daha sonra kabın içindeki kalan su, hastanın ağrıyan yerlerine sürülür. Böylece ağrının kesileceğine inanılır.

Yalınlama

Yalınlama, üzüntü veya meraktan kaynaklandığı söylenen şişliklere karşı yapılan bir tedavidir. Bu tür şişliklere halk arasında “hörtleme” denilir. Tedavi için eski bir kenevir çuvaldan yırtılan parçalar dokuzar tane hazırlanıp üç yere ayrıca didilerek konulur. (yani toplam 27 parça) Bu parçalar eski bir mısır tavası içine yerleştirilir. Tavanın içerisine de üç parça ısırgan otu konur. Bunlar kandil alevi ile tutuşturularak yakılır. Bütün bu işlemler yere yatırılmış ve üzeri örtülmüş olan hastanın yarasının üzerinde yapılır. Parçalar yakılırken ateşi üflememeye özen gösterilir.

Şayet hastalık meraktan olmuşsa ateşten çok kıvılcım çıkacağı, yok eğer üzüntüden olmuşsa kıvılcımların az olacağı söylenir. İşlem bitince ilaçlamayı yapan kadın ellerini tavada oluşan külün üzerinde yıkar. Oluşan sıvı şişliklerin üzerine sürülerek tedavi tamamlanır. Bu yöntem oldukça yaygın bir gelenektir ve çok seyrek de olsa bazen uygulandığı söyleniyor. Çevre köylerden hala gelenler olduğu belirtiliyor.

Dizinin bütün bölümleri

1. Önsöz ve Köyün Tanıtımı
2. Doğum ve Çocukla İlgili Âdetler
3. Halk Hekimliği
4. Bâtıl İtikatlar ve Halk Meteorolojisi
5. Atasözleri, Alkışlar ve Kargışlar
6. Türküler, Ağıt ve Tekerlemeler
7. Efsaneler ve Bilmeceler
8. Masallar
9. Maniler ve Ramazan Manileri

Gelenek ve Görenekler sayfası